เมื่อเข้าสู่วัยสูงอายุ กล้ามเนื้อรอบข้อเข่าจะเริ่มอ่อนแรงลงตามธรรมชาติ ทำให้ข้อเข่าต้องรับน้ำหนักและแรงกระแทกมากขึ้น ส่งผลให้เกิดอาการปวด ข้อฝืด และเสี่ยงต่อการหกล้มได้ง่าย การบริหารข้อเข่าเป็นประจำ จึงเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการชะลอความเสื่อมโดยไม่ต้องใช้ยา
วันนี้เรามี 5 ท่าบริหารข้อเข่าง่ายๆ ที่คุณปู่ คุณย่า หรือคุณพ่อ คุณแม่ สามารถทำเองได้ที่บ้าน ไม่ต้องใช้อุปกรณ์ใดๆ และปลอดภัย ไม่สร้างความเสี่ยงต่อการบาดเจ็บ
ทำไมผู้สูงอายุต้องบริหารข้อเข่าเป็นประจำ?
หากผู้สูงอายุไม่ขยับเขยื้อนร่างกาย กล้ามเนื้อจะฝ่อลีบลงอย่างรวดเร็ว (Sarcopenia) ทำให้การเดินหรือลุกนั่งลำบากขึ้น และอาจนำไปสู่อาการปวดเข่าเรื้อรังที่ต้องพึ่งพายาแก้ปวด ซึ่งส่งผลเสียต่อไตและกระเพาะอาหารในระยะยาว
การออกกำลังกายที่เหมาะสมจึงเป็นยาวิเศษที่ดีที่สุด (Exercise is Medicine) แต่ต้องทำอย่างถูกวิธีและไม่หักโหมจนเกินไป
5 ท่าบริหารข้อเข่าสำหรับผู้สูงอายุ (ทำได้ที่บ้าน)
ก่อนเริ่มบริหาร ควรนั่งพักหรือยืนจับเก้าอี้ให้มั่นคง เพื่อป้องกันการหกล้ม และควรทำในพื้นที่ที่มีแสงสว่างเพียงพอ:
ท่านั่งเตะขา (Seated Leg Raise)
วิธีทำ: นั่งบนเก้าอี้หลังตรง ค่อยๆ เหยียดขาข้างหนึ่งให้ตรง (ขนานกับพื้น) ค้างไว้ 5 วินาที แล้วค่อยๆ ลดลง ทำสลับข้างละ 10 ครั้ง ช่วยเสริมความแข็งแรงของต้นขาด้านหน้า
ท่ากระดกข้อเท้า (Ankle Pump)
วิธีทำ: นั่งบนเก้าอี้หรือนอนราบ กระดกปลายเท้าขึ้นให้สุด แล้วกดปลายเท้าลงให้สุด สลับขึ้น-ลงช้าๆ 20 ครั้ง ช่วยกระตุ้นการไหลเวียนเลือดและลดอาการบวม
ท่าเดินอยู่กับที่ (Marching)
วิธีทำ: ยืนตรง จับพนักเก้าอี้หรือเคาน์เตอร์ให้มั่น ยกเข่าข้างหนึ่งขึ้นช้าๆ สลับกับอีกข้าง เหมือนเดินอยู่กับที่ ทำข้างละ 10-15 ครั้ง ช่วยฝึกการทรงตัว
ท่ายืดต้นขาด้านหลัง
วิธีทำ: นั่งบนเก้าอี้ เหยียดขาข้างหนึ่งตรงไปข้างหน้า หลังตรง ค่อยๆ โน้มตัวไปข้างหน้าจนรู้สึกตึงที่ต้นขาด้านหลัง ค้างไว้ 15-20 วินาที ทำข้างละ 3 ครั้ง
ท่าเกร็งกล้ามเนื้อต้นขา (Quad Set)
วิธีทำ: นอนหงายหรือนั่งเหยียดขา เกร็งกล้ามเนื้อต้นขาด้านหน้า (เหมือนพยายามดันเข่าให้กดลงกับพื้น) ค้างไว้ 5-10 วินาที แล้วผ่อน ทำข้างละ 10 ครั้ง เป็นท่าที่ปลอดภัยที่สุด และช่วยพยุงข้อเข่าได้ดีมาก
ข้อควรระวังในการออกกำลังกายสำหรับผู้สูงอายุ
อาการปวดเมื่อยกล้ามเนื้อเล็กน้อยหลังออกกำลังกายถือเป็นเรื่องปกติ แต่ต้องไม่ใช่ความเจ็บปวดที่บริเวณข้อต่อ หากมีอาการบวมแดงร้อนที่ข้อเข่าหลังบริหาร ควรประคบเย็นและพักอย่างน้อย 48 ชั่วโมง
หากคุณหรือผู้ใหญ่ในบ้านมีอาการปวดเข่าเรื้อรัง หรือมีข้อฝืดมากจนทำท่าบริหารไม่ได้ ลองอ่านบทความ 10 อาการปวดเข่าที่ไม่ควรปล่อยทิ้ง เพื่อตรวจสอบความเสี่ยงและปรึกษาแพทย์